Predstavnici Center for Finance i Center for Finance Academy boravili su u studijskoj posjeti Luksemburgu, gdje su održali sastanke sa predstavnicima Luksemburške berze (Luxembourg Stock Exchange), Luxembourg House of Financial Technology (LHoFT), Luxembourg Sustainable Finance Initiative (LSFI) i Evropskog investicionog fonda (EIF). Posjeta je bila usmjerena na razmjenu znanja i iskustava u oblasti održivog finansiranja, primjene ESG standarda, digitalne transformacije finansijskog sektora i podrške održivim investicijama.
Delegaciju su činili mr Ilija Mugoša, direktor za istraživanja, mr Slađana Pavlović, direktorica Center for Finance Academy i mr Nina Perunović, istraživač iz Center for Finance i Center for Finance Academy, zajedno sa kolegom mr Blažimirom Ćetkovićem, sa Fakulteta za prehrambenu tehnologiju, bezbjednost hrane i ekologiju Univerziteta Donja Gorica.
Sastanci su organizovani u okviru projekta „Istraživanje uticaja primjene ESG standarda na finansijske performanse kompanija“, koji Centar implementira, u partnerstvu sa Fakultetom za prehrambenu tehnologiju, bezbjednost hrane i ekologiju Univerziteta Donja Gorica i kompanijom DunavNet, u periodu 2025–2028. godine, uz sufinansiranje Ministarstva prosvjete, nauke i inovacija Crne Gore.
Održive finansije i razvoj tržišta zelenih finansijskih instrumenata
Na sastanku sa predstavnicima Luksemburške berze (Luxembourg Stock Exchange), gdinom Paulom Chahineom, Sustainable Finance Manager, i gdinom Lucasom Rabiotom, Sustainability Manager, razgovarano je o razvoju tržišta održivih finansijskih instrumenata i ulozi finansijskih tržišta u tranziciji ka održivijoj ekonomiji.
Posebna pažnja posvećena je zelenim obveznicama (green bonds), obveznicama povezanim sa ciljevima održivosti (sustainability-linked bonds), primjeni EU Taxonomy i ESG standarda, kao i značaju dostupnosti ESG podataka i transparentnosti tržišta.
Luksemburška berza ima značajnu međunarodnu ulogu u povezivanju izdavalaca hartija od vrijednosti sa investitorima, dok je kroz platformu Luxembourg Green Exchange (LGX), pokrenutu 2016. godine, prva razvila specijalizovano tržište za održive finansijske instrumente. Ova iskustva predstavljaju vrijedan osnov za razmatranje mogućnosti razvoja održivog finansiranja u Crnoj Gori, kao i unapređenja znanja i kapaciteta privrede i finansijskog sektora.
Digitalne finansije i održive inovacije
Tokom sastanka sa predstavnicima LHoFT-a (Luxembourg House of Financial Technology), gdinom Alexom Panicanom, vršiocem dužnosti izvršnog direktora, gđom Esli Spahiu, AI Experience Centre Managero, i Adeline Chartol, AI Experience Centre Associate, razmatrane su mogućnosti primjene novih tehnologija u finansijskom sektoru, sa posebnim fokusom na vještačku inteligenciju i održive finansije.
LHoFT povezuje fintech startape, finansijske institucije, investitore, tehnološke kompanije i istraživačke organizacije, pružajući podršku razvoju i primjeni inovativnih finansijskih rješenja. Posebno je značajan njegov rad na povezivanju digitalnih tehnologija sa održivim finansiranjem, uključujući primjenu ESG podataka, unapređenje izvještavanja o održivosti i procjenu ekoloških i društvenih uticaja.
Razgovarano je i o mogućnostima povezivanja crnogorskih fintech kompanija sa međunarodnim poslovnim ekosistemom, uključujući potencijal za njihovo predstavljanje na globalnoj platformi LHoFT-a u trajanju od šest mjeseci. Ovakav vid saradnje mogao bi omogućiti veću međunarodnu vidljivost domaćih kompanija, razmjenu kontakata i uspostavljanje partnerstava sa kompanijama koje posluju u oblasti finansijskih tehnologija, naročito u segmentu održivih finansija.
Održivo finansiranje i integracija ESG principa
Na sastanku sa predstavnicom Luxembourg Sustainable Finance Initiative (LSFI), gđom Suvi Saari, Head of Sustainable Finance, razmijenjena su iskustva o razvoju održivog finansijskog ekosistema i mogućnostima da se principi održivosti snažnije integrišu u poslovne i investicione odluke.
Poseban fokus stavljen je na potrebu da kompanije prevaziđu formalno ESG izvještavanje i principe održivosti uključe u svoje poslovne modele, upravljanje rizicima i dugoročne razvojne strategije. Razmatrani su i značaj edukacije i jačanja kapaciteta finansijskog sektora, kao i uloga održivog finansiranja u mobilizaciji kapitala za projekte sa pozitivnim društvenim i ekološkim efektima.
U tom kontekstu, razmjena iskustava sa LSFI-jem relevantna je za dalji razvoj istraživačkih i edukativnih aktivnosti Center for Finance, posebno u oblastima ESG standarda, održivih finansija i impact investing-a, odnosno ulaganja koja, uz ostvarivanje finansijskog prinosa, teže mjerljivim pozitivnim društvenim i ekološkim rezultatima.
Finansiranje zelene tranzicije i održivih investicija
Sastanak sa predstavnicama Evropskog investicionog fonda (European Investment Fund – EIF), gđom Burcu Mentesoglu Tuncer, Senior Transparency and CSR Officer, i gđom Ludwikom Zacharz, CFA, Sustainability and ESG Risk Specialist, bio je posvećen ulozi finansijskih instrumenata u podršci zelenoj tranziciji i održivim investicijama.
Razgovarano je o mogućnostima mobilizacije privatnog kapitala, podršci inovativnim preduzećima i unapređenju pristupa finansiranju za mala i srednja preduzeća. Posebno je istaknut značaj povezivanja ESG prioriteta sa konkretnim investicionim odlukama, kako bi se podstakli održivi razvoj, klimatska tranzicija i otpornost privrede.
Iskustva EIF-a predstavljaju relevantnu osnovu za dalje istraživanje mogućnosti primjene evropskih finansijskih instrumenata u Crnoj Gori, uključujući garancijske mehanizme i druge oblike podrške preduzećima koja ulažu u energetsku efikasnost, obnovljive izvore energije i druge održive poslovne aktivnosti.
Povezivanje međunarodnih iskustava sa razvojem održivih finansija u Crnoj Gori
Studijska posjeta Luksemburgu omogućila je sagledavanje različitih pristupa razvoju održivih finansijskih tržišta, primjeni ESG standarda, digitalizaciji finansijskog sektora i finansiranju zelene tranzicije. Razmjena iskustava sa četiri relevantne institucije pruža osnovu za dalji razvoj istraživačkih i edukativnih aktivnosti Center for Finance, kao i za razmatranje mogućnosti buduće saradnje.
Stečena saznanja posebno su značajna za projekat „Istraživanje uticaja primjene ESG standarda na finansijske performanse kompanija“, čiji je cilj bolje razumijevanje veze između ESG praksi i poslovnih rezultata kompanija, kao i unapređenje kapaciteta za primjenu standarda održivosti u Crnoj Gori.
Kroz nastavak saradnje sa međunarodnim partnerima, Center for Finance nastoji da doprinese jačanju znanja i kapaciteta domaćih kompanija i finansijskih institucija, razvoju održivih investicija i povezivanju crnogorske privrede sa evropskim i međunarodnim inicijativama u oblasti održivog finansiranja.
Projekat „Istraživanje uticaja implementacije ESG standarda na finansijske performanse kompanija“ realizuje se uz sufinansiranje Ministarstva prosvjete, nauke i inovacija Crne Gore.